Poolse parachutisten bij Driel: de vergeten helden van Market Garden

September 21, 2026

Op 21 september 1944 landden ruim 1.000 Poolse parachutisten bij Driel, ten zuiden van de Rijn, om de omsingelde Britse luchtlandingstroepen bij Oosterbeek te versterken. Hun commandant, generaal-majoor Stanisław Sosabowski, had vooraf ernstige twijfels geuit over Operatie Market Garden. Nu moest zijn 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade juist helpen voorkomen dat de Slag om Arnhem definitief verloren ging. Het probleem was onmiddellijk zichtbaar: de Britten vochten aan de noordkant van de Rijn, terwijl de Polen aan de zuidkant landden. De beloofde oversteekmiddelen bleken nauwelijks beschikbaar.

Wat volgde was een dramatische strijd rond Driel en de Rijn. Poolse militairen probeerden onder Duits vuur in kleine boten de rivier over te steken, verdedigden het dorp tegen aanvallen en hielpen uiteindelijk bij de terugtocht van Britse troepen. Toch kregen Sosabowski en zijn mannen na de mislukking van Market Garden jarenlang een deel van de schuld. Pas veel later volgde officieel eerherstel.

Waarom landden Poolse parachutisten bij Driel?

De landing bij Driel maakte deel uit van de laatste fase van de strijd rond Oosterbeek tijdens Operatie Market Garden. Het geallieerde plan, begonnen op 17 september 1944, was ambitieus: luchtlandingstroepen moesten een reeks bruggen in Nederland veroveren, waarna Britse grondtroepen via één smalle corridor naar de Rijn bij Arnhem zouden oprukken.

In Noord-Brabant vocht de Amerikaanse 101st Airborne Division rond Son, Eindhoven en Veghel. Verder naar het noorden kreeg de 82nd Airborne Division de bruggen en hoogten rond Grave, Groesbeek en Nijmegen toegewezen. De Britse 1st Airborne Division moest de verkeersbrug over de Rijn in Arnhem innemen.

Dat laatste liep vast. Slechts een relatief kleine Britse strijdmacht onder luitenant-kolonel John Frost bereikte de noordzijde van de Rijnbrug. De rest van de divisie raakte verwikkeld in zware gevechten ten westen van Arnhem. Nadat het verzet bij de brug instortte, concentreerden de overgebleven Britse troepen zich in een verdedigingsgebied rond Oosterbeek: de Airborne Perimeter.

Daar waren versterkingen dringend nodig. De Poolse parachutistenbrigade was daarvoor beschikbaar, maar vertraging door slecht weer en problemen met het luchttransport betekende dat de Polen pas op 21 september in grote aantallen konden worden ingezet.

Wie was generaal Stanisław Sosabowski?

Stanisław Sosabowski was een Poolse beroepsmilitair die na de Duitse en Sovjet-invasies van Polen in 1939 uiteindelijk in Groot-Brittannië terechtkwam. Daar bouwde hij mee aan een zelfstandige Poolse parachutistenbrigade. Het oorspronkelijke idee was dat deze eenheid ooit boven bezet Polen zou worden ingezet om een nationale opstand te ondersteunen.

De oorlog ontwikkelde zich anders. De brigade kwam onder geallieerd operationeel bevel en werd in september 1944 voor Market Garden ingezet.

Sosabowski stond bekend als ervaren, onafhankelijk en uitgesproken. Voor Market Garden stelde hij kritische vragen over het plan. Hij maakte zich onder meer zorgen over de afstand tussen landingszones en doelen, de Duitse aanwezigheid rond Arnhem en de vraag of de grondtroepen snel genoeg konden oprukken. Dat betekent niet dat Sosabowski de afloop exact voorspelde, maar zijn scepsis bleek achteraf op belangrijke punten terecht.

Zijn directe stijl maakte hem niet altijd populair bij Britse commandanten. Dat zou na de slag grote gevolgen krijgen.

Wat gebeurde er op 21 september 1944 bij Driel?

In de namiddag van 21 september verschenen transportvliegtuigen boven het gebied rond Driel. Volgens het Airborne Museum zag de Drielse Cora Baltussen die dag ruim 1.000 Poolse parachutisten landen. Liberation Route Europe beschrijft hoe ongeveer duizend parachutisten uit Amerikaanse Dakota-transportvliegtuigen sprongen boven de velden en boomgaarden rond het dorp.

De landing vond niet plaats in een veilig achtergebied. Duitse troepen bevonden zich in de omgeving en artillerie en luchtaanvallen vormden een voortdurende bedreiging. Bovendien was de brigade niet compleet. Door slecht weer en verspreid luchttransport waren delen van de Poolse eenheid elders of later aangekomen.

Toch wisten de parachutisten zich rond Driel te verzamelen. Hun onmiddellijke doel was duidelijk: contact maken met de Britten aan de overkant en zo snel mogelijk versterkingen naar de perimeter sturen.

De Rijn was het grootste obstakel

Op een kaart lijkt Driel dicht bij Oosterbeek te liggen. Militair gezien lag er echter een enorme barrière tussen beide plaatsen: de Neder-Rijn.

De Polen hadden gerekend op een veerpont om de rivier over te steken. Die mogelijkheid bleek niet bruikbaar. De veerverbinding bij Driel was buiten werking en geschikte aanvalsboten waren niet in voldoende aantallen aanwezig. Daardoor stonden honderden Poolse parachutisten op korte afstand van de Britten die zij moesten helpen, zonder een betrouwbare manier om hen te bereiken.

Dat probleem is essentieel om de Poolse rol in de Slag om Arnhem te begrijpen. De brigade weigerde niet om over te steken; ze beschikte eenvoudigweg niet over de middelen die nodig waren om op grote schaal een brede, door de vijand bestreken rivier te passeren.

Hoe probeerden de Polen de Rijn over te steken?

In de nachten na de landing werden verschillende pogingen gedaan om Poolse militairen naar de noordelijke oever te brengen. Kleine rubberboten en later andere vaartuigen moesten mannen overzetten. Dat gebeurde in het donker en onder gevaarlijke omstandigheden.

De Duitsers beheersten delen van het gebied en konden de rivier onder vuur nemen. De stroming en het beperkte aantal boten maakten de operatie nog moeilijker. Volgens Liberation Route Europe slaagden uiteindelijk ongeveer 150 Poolse militairen erin de Britse perimeter te bereiken.

Dat aantal was veel kleiner dan gehoopt, maar voor de uitgeputte verdedigers van Oosterbeek telde iedere versterking. De Britten hadden dagenlang gevochten, leden zware verliezen en kampten met tekorten aan munitie, voedsel en medische voorraden.

De Poolse aanwezigheid ten zuiden van de Rijn had bovendien een indirect militair effect. Duitse troepen konden de brigade bij Driel niet negeren. Ze moesten ook aan de zuidzijde rekening houden met een geallieerde strijdmacht, waardoor manschappen en aandacht niet uitsluitend tegen Oosterbeek konden worden ingezet.

De strijd om Driel na de landing

De Poolse parachutisten kregen vrijwel meteen te maken met Duitse tegenstand. Ze richtten verdedigingsstellingen in rond het dorp en langs toegangswegen. Op 22 september vielen Duitse troepen met infanterie en pantservoertuigen aan vanuit het zuiden.

De Polen moesten op sommige plaatsen terugvallen richting Driel. Liberation Route Europe beschrijft onder meer gevechten rond de Honingveldsestraat en de tuinen langs de Dorpsstraat. Het dorp veranderde daarmee van landingsgebied in een daadwerkelijk front.

Sosabowski vestigde op 22 september zijn hoofdkwartier in het huis van molenaar Beijer aan de Molenstraat. Vanuit Driel probeerde hij zowel de verdediging te organiseren als de oversteek naar Oosterbeek mogelijk te maken.

Voor de inwoners was de plotselinge komst van honderden gewapende parachutisten indrukwekkend en gevaarlijk. Een belangrijke lokale figuur was Cora Baltussen. Zij legde contact met Sosabowski en fungeerde als schakel tussen de Poolse militairen en de bevolking. Samen met andere hulpverleners verzorgde ze gewonden in het parochiehuis.

Die persoonlijke band tussen Driel en de Poolse brigade zou na de oorlog van grote betekenis worden.

Waarom konden de Polen Arnhem niet redden?

De vraag waarom de Poolse brigade de Slag om Arnhem niet kon keren, heeft geen enkelvoudig antwoord. Toen de grote landing bij Driel op 21 september plaatsvond, was de operatie al ernstig ontspoord.

De Britse strijdmacht bij de Rijnbrug in Arnhem was feitelijk verslagen. De overgebleven 1st Airborne Division zat in Oosterbeek opgesloten. De geallieerde grondtroepen waren wel over de Waal gekomen na de beroemde Waaloversteek bij Nijmegen, maar de opmars naar Arnhem verliep te langzaam.

Daar kwamen vier problemen bovenop: de Polen arriveerden later dan gepland, de Rijn scheidde hen van de Britten, voldoende boten ontbraken en Duitse troepen boden hardnekkig weerstand rond zowel Oosterbeek als Driel.

Zelfs een volledig geslaagde Poolse landing garandeerde dus niet dat Arnhem alsnog kon worden behouden. Tegen 21 september draaide de strijd vooral om de vraag of de Britse troepen ten noorden van de Rijn konden overleven en uiteindelijk konden ontsnappen.

Welke rol speelden de Polen bij de Britse evacuatie?

In de daaropvolgende dagen werd duidelijk dat de Airborne Perimeter niet onbeperkt kon worden gehouden. De geallieerde leiding besloot de resterende troepen terug te trekken over de Rijn.

In de nacht van 25 op 26 september vond Operatie Berlin plaats. Britse en andere geallieerde militairen verlieten in stilte hun posities rond Oosterbeek en trokken naar de rivier. Ingenieurs gebruikten boten om duizenden mannen naar de zuidelijke oever te brengen.

De aanwezigheid van geallieerde troepen bij Driel hielp de zuidelijke oever te beveiligen en maakte de opvang van de terugtrekkende militairen mogelijk. Market Garden had zijn belangrijkste doel bij Arnhem niet bereikt, maar een deel van de omsingelde strijdmacht kon worden gered.

Wie de volledige context van die laatste dagen wil begrijpen, kan ook het verhaal lezen over de Airborne Perimeter in Oosterbeek.

Kregen Sosabowski en de Polen de schuld van Market Garden?

Na de mislukking ontstond een pijnlijke strijd over verantwoordelijkheid. Sosabowski's kritische houding en gespannen verhouding met delen van de Britse legerleiding maakten hem kwetsbaar. Britse rapportages legden mede nadruk op vermeende Poolse tekortkomingen, terwijl problemen in planning, communicatie, logistiek en bevelvoering veel breder waren.

Sosabowski werd uiteindelijk als commandant van zijn brigade vervangen. Voor hem was dat een zware persoonlijke nederlaag. Na de oorlog kon hij niet eenvoudig terugkeren naar een vrij Polen: het land was in de Sovjet-invloedssfeer terechtgekomen. Hij bleef in Groot-Brittannië en werkte daar buiten het leger.

Ook voor veel Poolse militairen was de bevrijding van West-Europa bitterzoet. Ze hadden tegen nazi-Duitsland gevochten met de hoop op een onafhankelijk Polen, maar zagen hun vaderland na 1945 onder een communistisch regime terechtkomen.

Waarom kregen de Poolse parachutisten pas veel later eerherstel?

In Nederland, en vooral in Driel, bleef de herinnering aan de brigade levend. Cora Baltussen zette zich jarenlang in voor erkenning van de Poolse militairen. De band tussen het dorp en Poolse veteranen groeide uit tot een belangrijk onderdeel van de lokale herdenkingscultuur.

Het officiële Nederlandse eerherstel kwam pas decennia later. In 2006 werd de Militaire Willems-Orde toegekend aan de 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade. Sosabowski kreeg postuum de Bronzen Leeuw. Daarmee erkende Nederland formeel de moed en inzet van de brigade tijdens Market Garden.

In Driel herinnert het Polenplein aan hun aanwezigheid. Het nationale monument voor de Poolse parachutisten draagt de woorden Surge Polonia: 'Polen, herrijs'. Ook het informatiecentrum De Polen van Driel vertelt het verhaal van de brigade, haar strijd en de behandeling van de Polen na de operatie.

Wat is er vandaag nog te zien in Driel?

Wie het slagveld bezoekt, kan de geschiedenis nog verrassend concreet volgen. Het Polenplein vormt het bekendste herinneringspunt. Daarnaast liggen rond Driel locaties die verbonden zijn met de landingszones, verdedigingsstellingen, Sosabowski's hoofdkwartier en de pogingen om de Rijn over te steken.

Aan de overkant ligt Oosterbeek, waar het Airborne Museum in Villa Hartenstein de bredere Slag om Arnhem vertelt. Het museum bezit onder meer de Bronzen Leeuw van Sosabowski. De geografische nabijheid van Driel en Oosterbeek maakt meteen duidelijk hoe wrang de situatie in september 1944 was: de Polen konden hun bondgenoten bijna zien, maar de rivier maakte die laatste kilometers buitengewoon moeilijk.

Waarom is de Poolse landing bij Driel historisch belangrijk?

De landing van 21 september 1944 laat zien waarom Market Garden niet simpel kan worden samengevat als één mislukte aanval op één brug. Het was een operatie waarin timing, logistiek, terrein, communicatie en improvisatie voortdurend op elkaar ingrepen.

De Poolse brigade arriveerde toen de situatie rond Arnhem al kritiek was. De mannen vochten bij Driel, probeerden ondanks gebrekkige middelen de Rijn over te steken en ondersteunden een geallieerde strijdmacht die uiteindelijk moest worden geëvacueerd.

Hun verhaal corrigeert bovendien een hardnekkig historisch beeld. De Polen kwamen niet te laat omdat zij aarzelden en bereikten Oosterbeek niet massaal omdat zij niet wilden oversteken. Slecht weer, transportproblemen, het ontbreken van voldoende boten en de tactische situatie bepaalden wat mogelijk was.

Juist daarom hoort Driel bij het grotere verhaal van de luchtlandingen van Market Garden, de gevechten bij Nijmegen en de ondergang van de Britse positie bij Arnhem.

Veelgestelde vragen over de Poolse parachutisten bij Driel

Wanneer landden de Poolse parachutisten bij Driel?

De grote Poolse parachutistenlanding bij Driel vond plaats op 21 september 1944, tijdens Operatie Market Garden. Ruim 1.000 Poolse parachutisten kwamen in het gebied neer.

Wie was de commandant van de Poolse parachutisten?

De 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade stond onder bevel van generaal-majoor Stanisław Sosabowski, een ervaren Poolse officier die vooraf kritisch was geweest over onderdelen van het Market Garden-plan.

Waarom staken de Polen de Rijn niet massaal over?

De Polen beschikten niet over voldoende geschikte boten. De geplande veerverbinding was niet beschikbaar en de rivier stond onder Duits vuur. Slechts een deel van de brigade kon uiteindelijk naar de noordelijke oever oversteken.

Hoeveel Poolse parachutisten bereikten Oosterbeek?

Volgens Liberation Route Europe bereikten ongeveer 150 Poolse militairen de Britse perimeter. Verschillende bronnen en tellingen kunnen op detailniveau variëren, mede doordat oversteken op verschillende momenten plaatsvonden.

Heeft Nederland Sosabowski later onderscheiden?

Ja. In 2006 kreeg Sosabowski postuum de Bronzen Leeuw en werd de 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade onderscheiden met de Militaire Willems-Orde.

Een strijd die in Driel niet werd vergeten

Op 21 september 1944 daalden boven de velden bij Driel honderden witte parachutes neer. Voor de mannen eronder was de opdracht eenvoudig te formuleren en bijna onmogelijk uit te voeren: bereik de omsingelde Britten aan de andere kant van de Rijn.

Ze kwamen te laat om de uitkomst bij Arnhem om te keren, maar niet te laat om te vechten, versterkingen over te zetten en bij te dragen aan de laatste fase van de slag. Dat hun commandant vervolgens jarenlang met de schaduw van de mislukking moest leven, maakt het latere eerherstel des te betekenisvoller.

Wie verder wil lezen over de Nederlandse strijd in 1944 vindt in onze geschiedenisblogs ook de verhalen van de bevrijding van Eindhoven, de Waaloversteek en de strijd bij Arnhem.